Vladan Matijević, Vrlo malo svetlosti, Agora, 2010
Dok sam se autobusom renomiranog prevoznika vraćao za Suboticu, pitao sam se o čemu zapravo govori Matijevićev roman Vrlo malo svetlosti. Ono što upada u oči, najpre, jesu tri potpuno neobična lika-pripovedača čije labavo povezane priče sačinjavaju ovaj roman-omnibus: militantna anti-vorholovski nastrojena lezbejka, koja investira ušteđevinu u bacač plamena, pali režimski političar nakon 5/10, provincijalni teozof zatočen u snovima, zajedno sa svojim tajnim grehom.

Ovakav začudan izbor pripovedača, odnosno uglova pripovedanja, omogućava Matijeviću da se surovo poigra sa stereotipima političke korektnosti što je u svakom slučaju lepo osveženja na srpskoj književnoj sceni, do guše uronjenoj u pomije stereotipnih (naručenih) tema i stereotipnih (naručenih) perspektiva. Pored toga, Matijević uspeva da na ovaj način osveži i jednu izanđalu i prilično mrtvu figuru autsajdera koja ovim romanom dobija novu snagu i ubedljivost. Do sada smo naime, imali utisak da biti autsajder znači putovati po svetu i spavati sa lepim ženama. Varirajući intonaciju pripovedanja od suptilne satire na račun feminizma u prvom delu, preko verističkih prikaza polusveta u drugoj, do nadrealnih predela snova u trećoj, Matijević pripoveda samo jednu priču: priču o odbačenim ljudima u čijim životima svetlosti ima upravo onoliko koliko im je to izmerio naslov romana. To što se sva tri pripovedača obraćaju čitaocu u žanrovima poput pisma (na koje nema odgovora) testamenta (kojim se sve ostavlja sebi) i dnevnika, odnosno tekstovima koji u romanu ostaju nepročitani, samo još više naglašava usamljenost i rubnu poziciju ovih junaka. Vešto izbegavajući sentimentalnost i crno-belo slikanje likova, smeštajući vrlo malo svetlosti oko njih, ali i u njih, autor je uspeo da čitaoca oslobodi potrebe da sudi, premeštajući ga, umesto toga, u poziciju onoga koji oseća i doživljava. Iako je, za moj ukus, stil ovog romana pomalo suv, Matijević ume da prikaže atmosferu i da prenese emociju, što je u srpskoj književnosti redak kvalitet.

Bolji od republičkog proseka, roman Vrlo malo svetlosti će biti verovatno dalek onima koji književnost posmatraju kao nastavak televizije drugim sredstvima, ali će biti lep čitalački događaj za one malobrojne, hrabre čitaoce, koji se ne boje mraka, ni onoga što on skriva.